Skip to content Skip to footer

Jedyny instrument obserwacyjny Mikołaja Kopernika, który przetrwał do naszych czasów.

Jedyny zachowany do dzisiaj instrument wykonany przez Mikołaja Kopernika znajduje się w Olsztyńskim Zamku Kapituły Warmińskiej, w którym swoją siedzibę ma Muzeum Warmii i Mazur. To specjalna tablica służąca do obserwacji drogi Słońca na nieboskłonie. Astronom wykreślił tablicę na tynku ściany krużganka za pomocą refleksji gnomonicznej. Kopernik wykonał instrument podczas swojego pobytu na zamku, kiedy sprawował urząd administratora dóbr kapitulnych (1516-1521).Tablica ma wymiary 705×140 cm i znajduje się na ścianie krużganka skrzydła północnego, tuż nad wejściem do komnaty, w której mieszkał administrator.

Do dziś zachowały się duże fragmenty tego wyjątkowego dzieła fromborskiego astronoma. Mikołaj Kopernik obserwował na ścianie odbite światło przemieszczającego się po nieboskłonie Słońca, kreśląc linie dla kilkudziesięciu dni przed i po równonocy, rysując je na murze co pięć dni. Tablica służyła Kopernikowi do wyznaczenia momentu równonocy i długości roku zwrotnikowego, co było kluczowe dla prac nad reformą kalendarza. Niektórzy z badaczy dopatrują się w tablicy jednej z form zegara słonecznego, który został skonstruowany przez fromborskiego kanonika.

Działanie tablicy polega na tym, że 15 linii oddaje obraz refleksji pozornego ruchu Słońca – w pięciodniowych odstępach – w okresach bezpośredniej bliskości równonocy. 14 linii – 9 przed i 5 po równonocy – oznaczonych kolorem czerwonym ma postać hiperboli. Linia 10 zaznaczona kolorem niebieskim oznacza równonoc i jest prostą. Wg naukowców,  zachowane na tej linii litery układają się w napis „EQUINOCTIUM”. Znajdujące się na tablicy linie czarne są pozostałością nietypowego dziennego zegara słonecznego.

W 2019 roku powstał film „Tajemnice astronomii Kopernika” zrealizowany przez Fundację Nicolaus Copernicus, w którym dr Jacek Szubiakowski z Olsztyńskiego Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego szczegółowo objaśnia tajemnice kryjące się na ścianie krużganka olsztyńskiego zamku.

Leave a comment